تاریخچه


به نام خدا


نگاهي گذرا به تاريخچه و كاربرد يوگا در جهان و ايران

آموزه ها و تمرينات يوگا (yoga) ريشه در اسطوره دارد، ولي سوتره ها ي يوگا روشن ترين و معتبرين تمام متن هاي موجود است، اين سوتره ها كه حاصل صدها سال تجربه است، لزوماً كار يك مؤلف نيست. شخصي حكيم به نام پتنجعلي اين سوتره ها را گرد آورده است كه از او چيز زيادي نمي دانيم الا كه در قرن سوم قبل از ميلاد و يا قرن دوم ميلادي در هند مي زيست، خاستگاه اين سوتره ها هرچه مي خواهد باشد، اين ها خالص ترين تقطير دانش يوگا است كه در دو ليست شعر بلورين آموزه يي نيم شفاف را بيان ميدارد.

سوتره در لغت، معناي نخ و رشته است و به عنوان يك سبك ادبي، سخنان كوتاه با كلمات قصاري در نهايت ايجاز است. متوسط لغات هر سوتره در اصل سنسكريت آن لفظ شش كلمه است. از اين رو يك سنت تفسير زنده و متنوع پديد آمده است. هر مفسر تازه يي با فهم خود متن هاي موجز اصيل را روشن كرده و نتايجي كه او گرفته بعد از او بصورت منبعي مورد استفاده قرار گرفته است. چهار سوتره اولين به اختصار حاوي تمام پيام حكيم پتنجعلي است: يوگا آرام يافتن جان است در خاموشي و آن گاه كه جان به خاموشي رسد مي توانيم سرشت حقيقي مان كه هستي بي كوشش خود با نفس را دريابيم، نتيجه سوتره ها شرح همين يك سخن مقدماتي كوتاه است.

آموزه هاي يوگاي كلاسك در 8 مرحله بيان گرديده است:
مرحله اول: ياما يعني اصل واجبات يا انضباط اجتماعي كه به منظور هماهنگ كردن روابط اجتماعي طراحي شده اند و شامل: راست گويي، آزار نرساندن، دزدي نكردن، كنترل روابط جنسي و پرهيز از هوس و آز و تعلقات بيهوده مي باشد.
مرحله دوم: نياما يا اصل اجتنابات و يا نظم فردي كه براي هماهنگ كردن عواطف و احساسات فردي طراحي و شامل توجه به پاكيزگي، قناعت، استقامت در برابر ناملايمت سعي در خودشناسي و توجه و توكل به آفريدگار است.
مرحله سوم: آساناها يا تمرينات بدني يعني قرار گرفتن در وضعيت هاي خاص كه شامل تمرينات از نوع كششي، انقباضي، پيچشي، معكوس و مركب مي باشند.
مرحله چهارم: پرانايام، يعني دم گستري يا تكنيك هاي تنفسي.
مرحله پنجم: پراتي آهارا يعني جمع كردن حواس و شامل تمريناتي است كه هوشياري را از محرك هاي خارجي به سوي توجه به درون، تغيير جهت مي دهد.

اين پنج مرحله به عنوان تمرينات بيروني مطرح مي باشند كه براي همگان قابل ادراك است و حداقل سودمندي اين تمرينات آن است كه به ما مي آموزد چگونه استراحت كنيم. چون اغلب تصور مي كنند كه استراحت كردن كاري ساده است، همين قدر كه دراز بكشيم و يا چشمهايمان را ببنديم، مي توانيم استراحت كنيم، در صورتي كه نظر كارشناسان ميگويد: چنانچه نتوانيم از تنش هاي آسيب رسان عضوي، احساسي، عاطفي و ادراكي رها شويم ، مي توانيم به استراحت بپردازيم.

سه مرحله بعدي كه شامل دارانا يعني تمركز فكر، ديانا يعني مراقبه و سامادي يعني دريافت وحدت وانجام در هستي است.
به عنوان تمرينات و دريافت هاي دروني مطرح مي باشند و موجب توسعه ضمير خودآگاه مي شوند.
صاحب نظران هشدار ميدهندكه تمرينات پيشرفته زماني قابل تجربه و سودمند مي باشند كه بعد از مهارت و موفقيت در تمرينات مراحل مقدماتي انجام شوند.

با توجه به توضيحات داده شده مي توان به اختصار گفت كه آموزه هاي يوگا شامل موارد و تمرينات اخلاقي و بدني و رواني است كه شكوفايي توانمندي هاي انسان را در مد نظر قرار داده است.

فدراسيون بين المللي يوگا(I.Y.F.) در سال 1987 ميلادي (1376 هجري شمسي) رسماً تشكيل و آغاز به فعاليت نمود كه انجام مسابقات يوگا در نظر گرفتن خصلت آماتوري و جوانمردي نيز بخشي از آن است كه در سطح محلي، ملي، بين المللي و جهاني برگزار ميگردد. به استناد مدارك و متون معتبر موجود مسابقه ي ورزش يوگا شاخه مسابقات، به حدود 2000 سال پيش برمي گردد و از اين نظر مي توان به وجوه مشتركي بين مسابقات يوگا و بازيهاي المپيك در يونان باستان اشاره نمود. در سال 1989 اولين مسابقات جهاني يوگا در هند برگزار گرديد و از آن سال تاكنون همه ساله مسابقات جهاني يوكا در يكي از كسورهاي جهان برگزار مي گردد.

در حال حاضر، بالغ بر 350 سازمان كه شامل: باشگاهها، دانشكده و دانشگاهها، مؤسسات فرهنگي- آموزشي-پزوهشي و ورزشي در سراسر جهان عضو فدراسيون بين المللي يوگا مي باشند و مخاطبين آنها بلغ بر چهارصد ميليون نفر است.

يوگا در ايران:

به استناد مدارك موجود، براي اولين بار سوتره هاي يوگاي پتنجعلي توسط ابوريحان بيروني به عربي ترجمه شده است ولي تشكيل سازماني رسمي به شرح زير است:

در پاسخ به درخواستهاي مكرر و متوالي علاقمندان به يوگا كه در ساليان گذشته و از سراسر كشور به سازمان تربيت بدني جمهوري اسلامي ايران واصل ميگرديد. معاون رياست جمهور و رئيس سازمان تربيت بدني در آذر ماه سال 1373 دستور بررسي و تعين جايگاه يوگا را به مسئولين ذيربط در سزمان تربيت بدني صادر نمودند.

پس از تشكيل جلسات متعدد كارشناسي با مشاركت كارشناسان سازمان تربيت بدني و تني چند از صاحبنظران و پيش كسوتان يوگا و بررسي متون و تجربيات متفاوت در مورد يوگا و مفاهيم و تعاريف مختلف و همچنين برداشتهاي گوناگوني كه از اين مفاهيم در جوامع مختلف وجود دارد مانند وحدت، رهائي، ارتباطشناخت و هماهنگي بين تن و روان، آرامش، اتصال آگاهي جزئ به آگاهي كل... توصيه هاي سازمان جهاني بهداشت، مندرج در نشريات متعدد از جمله مجله بهداشت جهان كه يوگا را بعنوان يكي از تكنيكهاي تأمين كننده جامع سلامتي در ابعاد جسمي و رواني و روابط اجتماعي معرفي مينمايد، مدنظر قرار گرفت و با توجه به اهداف تربيت بدني و ورزش، يوگا به عنوان يك ورزش جامع و كامل همگاني ارزيابي و جايگاه آن در قالب انجمن يوگا با تابعيت از فدراسيون ورزشهاي همگاني تعيين شد و نهايتاً در تاريخ 21/4/1374 انجمن ورزش يوگا بعنوان يكي از زير مجموعه هاي فدراسيون مذكور رسماً تشكيل شد تا كليه فعاليتهاي اين ورزش را در سطح كشور هدايت و نظارت نمايد.

در اولين گام پس از رسميت يافتن انجمن بر مبناي آيئن نامه تشكيل كلاسهاي تربيت مربي مطرح تفضيلي دروس عملي و تخصصي دوره مربيگري درجه 3 يوگا تهيه و تدوين گرديد و بر آن اساس اولين دوره مربيگري درجه 3 يوگا با شركت تعداد 87نفر از واجدين شرايط تشكيل شد. اين دوره در تاريخ 10/6/1374 خاتمه يافت و قبولشدگان موفق به دريافت حكم مربيگري درجه 3 يوگا گرديد. شايان ذكر است كه عده 10 نفر از پزشكان نيز در اين دوره شركت داشته اند. در حال حاضر دست اندركاران و مخاطبين دانش و ورزش يوگا در ايران بالغ بر 250000 نفر مي باشد.

جمع بندي: كاربرد جامع و جهاني امروزين يوگا در جهان و ايران را مي توان به شرح زير برشمرد:

نوعي ورزش جسمي و ذهني است.
روشي براي ايجاد تعادل جسم و ذهن است. راهكاري براي دستيابي به آرامش نسبي جسمي و ذهني است.
ايجاد كننده ي بهترين روحيه و آمادگي جسماني و رواني نسبي براي انجام امور فردي و گروهي و در شرايط عادي و بحراني است.
به عنوان ورزش همگاني (ورزش براي همه) مطرح است.
داراي فدراسيون بين المللي و مسابقات جهاني است.
در افزايش مهارت و آمادگي جسماني و رواني ورزشكاران در ساير رشته هاي ورزش قهرماني، كاربرد دارد.
در مديريت بيماريها و حفظ و ارتقاء سطح سلامتي در ابعاد جسمي، ذهني و روابط اجتماعي مؤثر و مفيد است.
انجام تمرينات و آموزه هاي يوگا، نيازمند به وسايل و امكانات خاصي، نسبت به ساير ورزش ها نمي باشد.
و مي تواند از كودكي تا كهنسالي و در سلامتي، بيماري، معلوليت و در تمام مدت عمر، از آن سود جست.